رسالت روشنگری؛ مجاهدت سنگین تبیین در عصر تاریکِ تحریف

راضیه سالاری با اشاره به جایگاه ۱۷ مرداد در تقویم جمهوری اسلامی ایران، این روز را زمان پاسداشت مقام والای خبرنگارانی دانست که در مسیر سخت اطلاع‌رسانی، همواره بر مسئولیت حرفه‌ای خود پایبند مانده‌اند. وی افزود: این مناسبت فرصتی برای قدردانی از پیام‌آورانی است که در فضای پیچیده رسانه‌های امروز، با تکیه بر اخلاق کاری و تعهد اجتماعی، رسالت خود را در قبال جامعه دنبال می‌کنند.

وی ادامه داد: خبرنگاران به‌عنوان چشم‌ها و گوش‌های بیدار جامعه، نقشی بی‌بدیل در شفاف‌سازی، نظارت بر قدرت و تحقق دموکراسی مؤثر ایفا می‌کنند و تلاش آنان در عرصه بین‌الملل نیز در روشنگری افکار عمومی و پاسداری از حقیقت در برابر جریان‌های رسانه‌ای معاند، نمونه‌ای روشن از ایثار و وفاداری است. به گفته سالاری، سنگینی رسالت اصحاب رسانه در تبیین واقعیت‌ها و مقابله با جنگ شناختی دشمنان، آنان را به سربازان خط مقدم «جهاد تبیین» تبدیل کرده است؛ سربازانی که با نثار جان و مال، پرچم آگاهی‌بخشی را در دست دارند.

امام جمعه بندرخمیر نیز با بیان اینکه رسالت خبرنگاری صرفاً به شاخص‌های مادی محدود نمی‌شود، تأکید کرد خبرنگاری «عشق» و «تعهد» است و با معیارهای معمول قابل جبران نیست. حجت‌الاسلام والمسلمین شعیب صالحی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، ضمن تبریک روز خبرنگار به همه مجاهدان عرصه رسانه و بصیرت‌افزایی، خاطرنشان کرد: خبرنگاری مسئولیتی فراتر از کارهای روزمره و درآمدهای متعارف است و با آنچه صرفاً جنبه اقتصادی دارد، جایگزین نمی‌شود.

وی با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای خبرنگار در طول عمر با برکت انقلاب اسلامی گفت: سرمایه ارزشمند امروز برای توسعه افق اندیشه انقلابی و دینی و نیز تقویت اقتدار کشور، حاصل مجاهدت افرادی است که تلاش کرده‌اند حوادث را ثبت و شاخص‌سازی خبری انجام دهند. صالحی در ادامه با اشاره به جنگ ترکیبی دشمن، به‌ویژه در حوزه نرم‌افزار و ادراک عمومی، توضیح داد: بخش قابل‌توجهی از هزینه‌کرد دشمن برای شکل‌دهی به روایت‌ها و همراه‌کردن فهم مردم است و نتیجه این روند به محتوای منتقل‌شده از سوی جامعه خبرنگاری وابسته می‌شود.

امام جمعه بندرخمیر با تأکید بر اینکه شأن و جایگاه خبرنگار آن‌طور که باید درک نشده است، بیان کرد: در روزهای اخیر و در شرایط جنگ جاری، که شاهد تقدیم شهدای ارزشمند در این مسیر بوده‌ایم، می‌توان به روشنی مشاهده کرد روایتگری چه اندازه امیدبخش است یا در مقابل می‌تواند زمینه ناامیدی و اختلاف را فراهم کند. وی همچنین با اشاره به اهمیت انتقال روایت‌های میدانی گفت: زمانی که پس از مجاهدت مردم غزه دیداری با رهبر شهید انجام شد، یکی از تأکیدات امام شهید بر انتقال و انتشار مظلومیت مردم غزه بود و امروز نیز در جنگ جاری، بازتاب مظلومیت به اراده و همت جامعه خبرنگاری وابسته است.

صالحی در پایان با بیان اینکه پازل دشمن در کنار جنگ نظامی، بر تولید و نقل روایت‌ها متمرکز است، ابراز امیدواری کرد خداوند به فعالان عرصه رسانه توفیق دهد تا خروجی از خودگذشتگی خبرنگاران، بیش از پیش بصیرت را در جامعه گسترش داده و انقلاب اسلامی را ثابت‌قدم نگه دارد.

همزمان، امام جمعه سیریک نیز در گفت‌وگو با هزاران خبر به نقل از پایگاه خبری هزاران خبر، تأکید کرد رسالت خبرنگار در شرایط جنگی و تنش‌های فرامرزی از یک حرفه معمولی فراتر رفته و به یک «ضرورت امنیتی و استراتژیک» تبدیل می‌شود. حجت‌الاسلام والمسلمین محسن سالاری در آستانه روز خبرنگار، فضای حساس سیاسی و جغرافیایی کشور را زمینه‌ای دانست که در آن تحلیل نقش رسانه از سطح مباحث تئوریک عبور کرده و آن را به ضرورتی برای امنیت ملی پیوند می‌دهد.

وی با تأکید بر اینکه رسانه در زمان جنگ از «ناشر خبر» به «جبهه عملیاتی» تغییر ماهیت می‌دهد، اهمیت آن را در چند محور تشریح کرد. نخست، مدیریت افکار عمومی و مقابله با جنگ روانی؛ وی با اشاره به اینکه نبرد امروز در «ذهن‌ها» جریان دارد، گفت رسانه‌ها باید با ارائه اخبار دقیق از گسترش وحشت و شایعات که بر سلامت روان جامعه اثر می‌گذارد جلوگیری کنند و نقش «سپر دفاعی» رسانه‌های ملی را در جایگزین‌کردن روایت حقیقت به جای روایت دروغ یادآور شد.

محور دوم به ابزار «پایداری ملی» و «انسجام اجتماعی» اختصاص داشت. سالاری گفت جامعه در بحران به یک مرکز ثقل مشترک برای اخبار و اطلاعات نیاز دارد و رسانه می‌تواند با انعکاس ایستادگی مردم و نیروهای مسلح، حس همبستگی و اتحاد ملی را تقویت کند. وی همچنین حفظ پیوند عاطفی و اطلاعاتی میان جبهه و پشت جبهه را از دیگر وظایف مهم رسانه‌ها برشمرد تا هیچ‌یک از بخش‌های جامعه دچار احساس تنهایی و بی‌یاوری نشوند.

محور سوم، نقش استراتژیک رسانه در «جنگ اطلاعاتی» بود. امام جمعه سیریک با بیان اینکه در شرایط جنگی سرعت و دقت اطلاعات مرز میان مرگ و زندگی است، اظهار کرد رسانه باید اطلاع‌رسانی مدیریت بحران، مسیرهای امن و دستورالعمل‌های حفاظتی را در کوتاه‌ترین زمان ممکن به مردم برساند. وی رعایت «امنیت اطلاعاتی» را نیز ضروری دانست و از خبرنگاران خواست از انتشار تصاویر و اخباری که ممکن است موقعیت نیروهای نظامی یا زیرساخت‌های حساس را آشکار کند خودداری کنند.

محور چهارم، بازسازی روایت در «جنگ روایت‌ها» عنوان شد. سالاری خاطرنشان کرد جنگ امروز فقط محدود به میدان‌های فیزیکی نیست و نبردی تمام‌عیار برای «حق و باطل» در افکار عمومی جهانی محسوب می‌شود. وی با تأکید بر برون‌مرزی بودن فعالیت رسانه‌های ملی افزود: در زمان جنگ، رسانه‌ها باید با زبان‌های مختلف روایت واقعی از وضعیت کشور و اقدامات دفاعی آن را ارائه کنند تا از انزوای دیپلماتیک و قضاوت‌های نادرست جهانی جلوگیری شود.

در پایان این بخش، امام جمعه سیریک با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای خبرنگار، به‌ویژه شهید محمود صارمی، گفت خبرنگاری در صلح نیز کار دشواری است، اما در زمان جنگ به «رسالت قهرمانانه» و از جنس روایت‌هایی است که یادآور نگاه‌های ماندگار است. وی افزود خبرنگار با قلم و دوربین خود در خط مقدم دفاع از حاکمیت ملی قرار دارد و «حافظه تاریخی» ملت را در سخت‌ترین لحظات ثبت می‌کند و از همه فعالان رسانه‌ای که میان هیاهوی اخبار جعلی به دنبال حقیقت هستند قدردانی کرد.

مختار رحیمی، پیشکسوت رسانه و سرپرست بسیج رسانه شهرستان سیریک نیز در ادامه، با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، بر ضرورت توجه راهبردی به چهار جبهه میدان، خیابان، مذاکره و به‌ویژه رسانه در جنگ‌های ترکیبی امروز تأکید کرد. وی گفت: امروز رسانه و فضای مجازی تنها یک ابزار خبری نیستند، بلکه خود به صحنه نبرد تبدیل شده‌اند و خبرنگاران سربازان این میدان هستند.

رحیمی در تحلیل تحولات راهبردی منطقه با تمرکز بر مفهوم «جنگ روایت‌ها» عنوان کرد نباید نسبت به نبرد افکار عمومی غفلت کرد و توضیح داد منظور از «جنگ ترکیبی» دقیقاً همین حوزه روایت و اثرگذاری ادراکی است. وی با دسته‌بندی جبهه‌ها گفت: جبهه نخست میدان درگیری کلاسیک (نظامی) است، اما پیروزی در میدان تضمین‌کننده پیروزی نهایی نیست اگر جبهه رسانه از دست برود.

وی جبهه دوم را عرصه اجتماعی و «جبهه خیابان» دانست و افزود خبرنگاران و تصویربرداران در خاک، پلی میان میدان جنگ و خانه مردم هستند و با نمایش حماسه‌ها یا ویرانی‌ها به مدیریت اراده جمعی کمک می‌کنند. رحیمی با بیان اینکه تبدیل شدن «تماشاگر» به «بازیگر» ویژگی اصلی این جبهه است، در ادامه گفت: جبهه سوم مذاکرات دیپلماتیک بوده و آنچه بر میز مذاکره رخ می‌دهد جدا از واقعیت‌های میدان نیست، بلکه بازتاب تصویری است که رسانه‌ها از آن می‌سازند؛ اگر رسانه‌ها تصویری از «پیروزی» یا «شکست» را تثبیت کنند، نتایج جلسه نیز تحت تأثیر همان برداشت‌ها قرار می‌گیرد.

این تحلیلگر در توضیح جبهه چهارم یا «جبهه شناختی» که به اعتقاد او معمولاً کمتر دیده می‌شود، تأکید کرد رسانه و فضای مجازی دیگر صرفاً ابزار اطلاع‌رسانی نیستند؛ بلکه صحنه نبرد است و خبرنگاران رزمندگان آن به شمار می‌روند. به گفته وی سلاح این جبهه محتوا، اخبار جعلی و ویدیوهای ویرال است و هدف آن تغییر باورها و اثرگذاری بر ذهن و روان مخاطب برای ایجاد امید، خشم یا بی‌تفاوتی است.

رحیمی با بیان اینکه گاهی یک ویدیو ۳۰ ثانیه‌ای در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند تعادل قدرت را بیش از یک ضربه موشکی برهم بزند، خاطرنشان کرد خبرنگاران با روایت‌گری درست توانستند دلیران را به میدان بیاورند و پایداری مردم را مدیریت کنند؛ او توضیح داد سلاح‌ها فیزیکی بودند، اما «اراده» برای مبارزه با همین روایت‌ها شکل گرفت و تقویت شد. وی در پایان نیز با مقایسه نقش خبرنگاران در دفاع مقدس و شرایط امروز گفت: در این جبهه چهارم، خبرنگاران سربازان خط مقدم‌اند و قدرت کلمات و تصاویر گاهی حتی از قدرت جنگ‌افزارها ماندگارتر و تعیین‌کننده‌تر است.

منبع خبر: خبرگزاری مهر